Áo Dài – Quốc phục & Nét đẹp truyền thống Việt Nam

1. Phiên bản đầu tiên của áo dài – áo giao lãnh

Nguồn gốc chính xác của áo dài vẫn chưa thể xác định chắc chắn, nhưng áo giao lãnh được xem là phiên bản sơ khai nhất. Đó là một chiếc áo vạt dài rộng, xẻ hai bên hông từ eo xuống chân, mặc kèm với thắt lưng vải và váy yếm đen bên trong. Để phân biệt trang phục Đàng Trong với Đàng Ngoài, Chúa Nguyễn Phúc Khoát đã ban sắc lệnh yêu cầu tất cả quan lại triều đình phải mặc áo lụa bên trong. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng đây chính là khởi nguồn của tà áo dài.

2. Áo tứ thân

Vào thế kỷ 18, nhu cầu tăng cường lao động nông nghiệp đã dẫn đến việc áo giao lãnh được tách thành bốn tà: hai tà trước và hai tà sau có thể buộc gọn gàng khi làm việc đồng áng. Bốn tà áo còn tượng trưng cho tứ thân phụ mẫu: cha mẹ của người vợ và cha mẹ của người chồng.

3. Áo ngũ thân

Áo ngũ thân là phiên bản biến tấu nhẹ từ áo tứ thân, được bổ sung thêm một tà áo lót bên trong phía trước nhằm phân biệt giới quý tộc, quan chức với tầng lớp dân thường.

4. Áo dài Lemur

Giai đoạn này được xem là bước đột phá trong quá trình tiến hóa của áo dài, định hình tiền đề cho thiết kế hiện đại. Năm 1939, dựa trên nền tảng của áo ngũ thân, một họa sĩ tên là Cát Tường đã cách tân chiếc áo để phản ánh tầm ảnh hưởng của văn hóa Pháp vào thời điểm đó. Tên gọi áo dài Lemur được đặt theo tên tiếng Pháp của bà. Bà đã kết hợp bốn tà áo lại thành hai tà và thêm một hàng cúc bấm bên sườn, thể hiện phong cách phương Tây trong thời trang Việt Nam. Đáng tiếc, thiết kế này dần mất đi sự thịnh hành sau năm 1943.

5. Áo dài Lê Phổ

Không lâu sau, họa sĩ Lê Phổ đã làm mới lại áo dài bằng cách lược bỏ các yếu tố phương Tây, điều chỉnh lại kích cỡ cho vừa vặn hơn và gia tăng nét yêu kiều, duyên dáng cho từng đường cong. Phiên bản này rất được lòng các phu nhân quan chức trong khoảng 5 năm trước khi tiếp tục chuyển biến sang giai đoạn tiếp theo.

6. Áo dài Trần Lệ Xuân

Trần Lệ Xuân, thường được biết đến với tên gọi Madame Nhu, là Đệ nhất Phu nhân miền Nam Việt Nam từ năm 1955 đến năm 1963 và là phu nhân của cố vấn Ngô Đình Nhu. Bà đã nhờ nhà may Thái Trúc Nha tổ chức một buổi trình diễn thời trang áo dài trên đường Đồng Khởi – con phố sầm uất nhất Sài Gòn lúc bấy giờ. Mẫu áo dài nổi bật với cổ thuyền (cổ hở) tôn vinh phần cổ thon gọn và xương quai xanh thanh tú của phụ nữ. Thiết kế này được Madame Nhu diện tại hầu hết các cuộc gặp gỡ ngoại giao và dạ tiệc quốc tế, đưa hình ảnh áo dài đến gần hơn với bạn bè thế giới.

Ban đầu, dư luận chưa sẵn sàng đón nhận phiên bản này vì cho rằng tinh thần phóng khoáng của chiếc áo đi ngược với các giá trị truyền thống. Tuy nhiên, thị hiếu dần dần chuyển sang yêu thích mẫu áo này nhờ vào sự thanh thoát, quý phái và thoải mái mà nó mang lại.

7. Áo dài Raglan

Áo dài Raglan (giáp lăng) được coi là phiên bản hoàn thiện nhất của tà áo dài hiện đại. Mẫu áo do nhà may Dũng sáng tạo bằng cách nối cánh tay áo ở góc 45 độ hướng về cổ áo, mang lại sự linh hoạt và cử động thoải mái hơn cho người mặc. Mẫu thiết kế ra đời từ cuối thập niên 70 này đến nay vẫn là trang phục dân tộc của Việt Nam và được người dân trong nước cũng như những người yêu mến thời trang, văn hóa khắp thế giới tôn vinh.

8. Áo dài hiện đại

Trong nhịp sống hiện đại hối hả, áo dài tiếp tục biến chuyển để hòa nhịp cùng thị hiếu đương thời. Ngày nay, áo dài đã trở nên tiện dụng hơn và trải qua nhiều cuộc đổi mới sáng tạo, song vẫn giữ trọn vẹn linh hồn và cốt cách nguyên bản.

Mặc áo dài như đồng phục (Học sinh & Công sở)

Việc lựa chọn áo dài làm đồng phục là nỗ lực của các nhà quản lý nhằm gìn giữ nét đẹp truyền thống trong thế hệ trẻ. Áo dài chủ yếu được mặc tại các trường trung học phổ thông và đại học, thường mang sắc trắng tinh khôi, kết hợp cùng quần trắng hoặc đen. Gần đây, nhiều doanh nghiệp và cơ quan chính phủ như ngân hàng, hãng hàng không cũng lựa chọn áo dài làm hình ảnh đại diện thương hiệu.

Điều này đóng góp to lớn vào việc bảo tồn và duy trì quốc phục trong thời kỳ hội nhập và giao thoa mạnh mẽ với các xu hướng thời trang phương Tây hiện đại.

Mặc áo dài trong lễ ăn hỏi và cưới xin

Từ bao đời nay, áo dài luôn là phần không thể thiếu trong các nghi lễ hôn lễ truyền thống của người Việt. Cô dâu và chú rể thường khoác lên mình những bộ áo dài sắc màu rực rỡ như đỏ, hồng hoặc trắng, tượng trưng cho tình yêu vĩnh cửu và hạnh phúc viên mãn. Khi được diện làm trang phục cưới, áo dài thường được thêu tỉ mỉ hình rồng phượng – hai linh vật thiêng liêng mang lại may mắn, bình an trong văn hóa phương Đông, với niềm tin sẽ che chở cho hôn nhân bền chặt. Chiếc khăn đóng truyền thống cũng được đội đầu để hoàn thiện bộ lễ phục, biểu trưng cho sự gắn kết khăng khít của đôi lứa. Không chỉ cô dâu chú rể, hai bên gia đình và đội bê tráp cũng chọn áo dài để thể hiện sự trang trọng, tôn nghiêm.

Mặc áo dài dịp Tết Nguyên Đán và các sự kiện đặc biệt

Tết Nguyên Đán là ngày lễ cổ truyền trọng đại nhất trong năm của người Việt. Do đó, việc quốc phục được lựa chọn để diện trong dịp này là điều vô cùng tự nhiên và thiêng liêng. Ý nghĩa ban đầu của việc mặc áo dài ngày Tết là để trang trọng chào đón khoảnh khắc chuyển giao năm mới và viếng chùa đầu xuân. Tuy nhiên theo thời gian, mọi người còn diện áo dài nhiều hơn để chụp ảnh kỷ niệm du xuân. Người Việt rất thích lưu lại những bức hình rực rỡ, và tà áo dài càng làm cho những bức ảnh thêm lung linh sắc xuân. Dù với lý do nào, việc trang phục truyền thống xuất hiện ngày càng phổ biến và các giá trị văn hóa được hồi sinh mạnh mẽ trong giới trẻ là một tín hiệu vô cùng đáng tự hào.

Mặc áo dài trong đời sống thường nhật

Từng có thời gian áo dàiít được mặc thường xuyên trong đời sống hàng ngày do sự lên ngôi của trang phục phương Tây. Tuy nhiên, tà áo dài đã có sự trở lại ngoạn mục sau thành công vang dội của bộ phim điện ảnh "Cô Ba Sài Gòn" (The Tailor) năm 2017. Bộ phim đã tôn vinh sâu sắc vẻ đẹp của trang phục truyền thống cùng những mẫu thiết kế đột phá của nhà thiết kế tài năng Thủy Nguyễn. Tác phẩm nhanh chóng tạo nên một cơn sốt, kéo theo ngày càng nhiều người nổi tiếng và giới trẻ chọn diện áo dài cách tân tại các hội nghị, sự kiện truyền thông và buổi gặp gỡ cộng đồng như một cách khẳng định phong cách thời trang tinh tế, dẫn đầu xu hướng.

Lựa chọn chất liệu vải

Tùy thuộc vào dịp sử dụng, mục đích và sở thích cá nhân, bạn có thể lựa chọn nhiều loại chất liệu vải khác nhau. Thông thường nhất, áo dài nữ được may từ lụa tơ tằm (lụa), trong khi vải gấm hoa (gấm) thường được ưa chuộng cho nam giới. Hiện nay, áo dài hiện đại có vô vàn sự lựa chọn phong phú như vải đũi, voan, chiffon và cả ren cao cấp. Người dân bản địa rất thích dạo qua các chợ vải truyền thống để tự tay sờ, cảm nhận độ mềm mại của từng thước vải trước khi mang đến tiệm may.

Đo đạc và may đo thủ công

Tại tiệm may, thợ may sẽ dùng thước dây (thước dây) lấy số đo tỉ mỉ từng chi tiết trên cơ thể bạn. Mọi góc cạnh đều được chăm chút cẩn thận, từ vòng cổ, vai, ngực, hạ eo cho đến chiều dài chính xác của tay áo và tà áo. Toàn bộ quy trình đo chỉ mất khoảng 5 phút. Thợ may sẽ xác nhận lại phom dáng bạn mong muốn, các chi tiết hoa văn đặc biệt và hẹn ngày bạn có thể đến nhận áo. Tùy thuộc vào độ phức tạp của mẫu thiết kế, danh tiếng của nhà may và mùa cao điểm, thời gian hoàn thành có thể từ vài ngày đến một tháng. Chi phí may cũng dao động linh hoạt từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng (VND).

Địa chỉ may áo dài uy tín

• Ao Dai Custom Tailors (96 Nguyễn Thái Học, Hội An)
• Áo Dài Xưa & Nay (601 Nguyễn Đình Chiểu, Quận 3, TP. Hồ Chí Minh)
• Bambou Silk Tailors (06 Nhà Chung, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội)
• Tiệm may Áo dài Minh Tân (57 Nguyễn Sinh Cung, Huế)

Áo dài may sẵn tiện lợi

Để đáp ứng nhu cầu trang phục thường ngày và du lịch ngắn ngày, áo dài hiện nay được sản xuất may sẵn với số lượng lớn. Mặc dù phom dáng có thể không ôm khít hoàn hảo như may đo riêng, nhưng nếu bạn chỉ có nhu cầu mặc đi dạo phố, chụp ảnh du lịch thì áo dài may sẵn là giải pháp vô cùng nhanh chóng. Bạn chỉ cần chọn kiểu dáng yêu thích và có thể mặc ngay. Những mẫu áo dài may sẵn này cũng có giá thành phải chăng hơn, dao động từ vài trăm nghìn đồng. Ngoài ra, bạn cũng có thể thuê áo dài tại các điểm du lịch – một lựa chọn rất phổ biến để tiết kiệm chi phí và thời gian.

Áo dài dành cho cả nam và nữ

Một sự thật thú vị là áo dài ban đầu được sáng tạo và từng là trang phục truyền thống của nam giới Việt Nam, đặc biệt là các quan lại trong triều đình phong kiến. Theo dòng thời gian, truyền thống mặc áo dài ở nam giới dần ít phổ biến hơn trong đời sống hàng ngày. Chiếc áo dài nam có thiết kế hai vạt dài quá đầu gối, cài cúc bên nách phải, thường được may bằng chất liệu vải gấm cứng cáp, sang trọng.

Lựa chọn nội y phù hợp khi mặc áo dài

Bởi tà áo dài được may từ chất liệu lụa mềm mại và thướt tha, việc lựa chọn nội y mặc bên trong là điều vô cùng quan trọng cần lưu ý. Khi diện áo dài màu trắng hoặc sáng màu, tốt nhất nên tránh các màu tương phản mạnh như đen hoặc đỏ. Bạn nên ưu tiên chọn nội y màu da (nude) không quá chật để tránh để lộ những đường hằn không mong muốn và tôn vinh trọn vẹn nét đoan trang của tà quốc phục.

Kết hợp phụ kiện truyền thống

Nếu bạn dự định chụp một bộ ảnh trong tà áo dài, việc kết hợp cùng những phụ kiện mang tính biểu tượng của Việt Nam là một ý tưởng tuyệt vời. Sự kết hợp giữa áo dài và nón lá (chiếc nón lá truyền thống) luôn là lựa chọn hàng đầu. Phụ nữ cũng thường cầm một bó hoa sen, hoa loa kèn nhỏ hoặc xách một chiếc làn cói mộc mạc làm đạo cụ. Bông tai và vòng cổ ngọc trai là những món trang sức lý tưởng giúp tôn lên vẻ quý phái, thanh lịch và nét nữ tính dịu dàng.

Bảo tàng Áo dài

Bảo tàng duy nhất dành riêng cho việc trưng bày áo dài không do nhà nước quản lý, mà thuộc sở hữu tư nhân của nhà thiết kế tâm huyết Sĩ Hoàng. Tọa lạc tại thành phố Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh, bảo tàng này trưng bày hơn 300 mẫu thiết kế áo dài độc đáo cho công chúng chiêm ngưỡng. Du khách đến đây còn có thể tham gia các buổi workshop làm áo dài để hiểu sâu hơn về từng công đoạn, từ lựa chọn vải cho đến tự tay may chiếc áo dài của riêng mình.

Phân biệt áo dài với sườn xám

Nhiều người lầm tưởng rằng áo dài là một biến thể phỏng theo sườn xám (cheongsam) – trang phục truyền thống của Trung Quốc. Tuy nhiên, điều này hoàn toàn không chính xác. Mặc dù có những điểm tương đồng ở hai vạt áo dài, áo dài có nguồn gốc lịch sử lâu đời hơn sườn xám và mang phom dáng kết cấu độc bản hoàn toàn riêng biệt. Vì vậy, nếu bạn là một người đam mê văn hóa và thời trang, hãy lưu ý rằng áo dài không hề bắt nguồn từ sườn xám.